Uno scrittore popolare. Ivo Andrić e la narativa di consumo
Сажетак
Questo articolo analizza uno dei testi relativi alla produzione non-narrativa di Ivo Andrić, ovvero il breve articolo O petparačkoj literaturi (Sulla letteratura da cinque soldi), uscito nel 1953. L’articolo, riconducibile al periodo in cui Andrić sostenne il regime socialista jugoslavo, affronta la questione della letteratura di consumo sviluppatasi in Jugoslavia soprattutto dopo lo scisma con l’Urss e il conseguente avvicinamento al blocco occidentale e ai suoi modelli culturali. Nel testo Andrić condannava lo scarso valore artistico tradizionalmente attribuito a questo tipo di letteratura, mantenendosi vicino alle posizioni della cultura ufficiale; egli però rivendicava allo stesso tempo il diritto dei lettori all’intrattenimento. Da ciò si svilupperà una riflessione sull’ ”esigenza del racconto” nella produzione narrativa di Andrić, e sulla rappresentazione della sua figura nella cultura di massa jugoslava; in tale ottica si analizzerà brevemente il racconto Il debito (Dug) di Danilo Kiš, che immagina gli ultimi istanti di vita dello scrittore.
Референце
Adorno, Theodor. “Rapporto sull’industria culturale”. Letteratura di massa, letteratura di consumo. Guida storica e critica. A cura di Giuseppe Pe- tronio. Bari: Editori Laterza, 1979. 5–15.
Andrić 2011a: Andrić, Ivo. „O petparačkoj literaturi“. Eseji i kritike II. Pod- gorica: Štampar Makarije, 2011. 243–246.
Andrić 2011b: Andrić, Ivo. Priče o osobenjacima i malim ljudima. Beograd: Laguna, 2011.
Andrić 2011c: Andrić, Ivo. „O priči i pričanju“. Eseji i kritike II. Podgorica: Štampar Makarije, 2011. 377–381.
Andrić, Ivo. La corte del diavolo. Trad. it. Lionello Costantini. Milano: Adel- phi, 1992.
Beaty, Bart. Fredric Wertham and the Critique of Mass Culture. Jackson: Uni- versity Press of Mississippi, 2005.
Bordoni, Carlo, Il romanzo di consumo. Editoria e letteratura di massa. Napoli: Liguori Editore, 1993.
Carpenter, Kevin. “Introduction”. Penny Dreadful and Comics. English Periodicals for children from Victorian times to the present day. London: Bethnal Green Museum of Childhood. 5–10.
Cawelti, John G. Adventure, mystery, and romance: formula stories as art and popular culture. Chicago: The University of Chicago press, 1976.
Cavallini, Ivano. Fango pannonico. Un paradigma populista per Miroslav Krleža. Trieste: Eut, 2019.
Dowbush, Olga. “The ideology of mass literature: American model vs. Soviet”. Studia Anglica Resoviensia 60. 6 (2009): 141–150.
Denning, Michael. Mechanic Accents: Dime Novels and Working-Class Cul ture in America. London–New York: Verso, 1987.
Đorđević, Bora. Zagorka: kroničar starog Zagreba. Šišak: „Joža Rožanković“, 1979.
Đukić Perišić, Žaneta. Pisac i priča. Stvaralačka biografija Ive Andrića. Novi Sad: Akademska knjiga, 2012.
Glover, David, Scott McCracken, “Introduction”. The Cambridge Companion to Popular Fiction. Ed. David Glover, Scott McCracken. Cambridge: Cambridge University Press, 2012.
Goulart, Ron. An Informal History of the Pulp Magazine. New York: Ace Books, 1973.
Hawkesworth, Celia. Ivo Andrić: Bridge Between East and the West. London and Dover, N. H: The Athlone Press, 1984.
Hyder Patterson, Patrick. Bought & Sold. Living and Losing the Good Life in Socialist Yugoslavia. Ithaca: Cornell University Press, 2011.
Janjetović, Zoran. „Zabavna štampa u socijalističkoj Jugoslaviji“. Studia lexicographica 1. 6 (2010): 33–59.
Kalezić, Vasilije. Andrić u našim sporovima. Beograd: Partizanska knjiga, 1985.
Kiš, Danilo. Il liuto e le cicatrici. A cura di Mirjana Miočinović. Trad. it. di Dunja Badnjević. Milano: Adelphi, 2014.
Kostić, Aleksandar D. „Petparačke priče“. Ritam 5. 4 (1994): 67.
MacDonald, Dwight. Against the American Grain. Boston: Da Capo Press, 1983.
Marjanović, Čedomir. „Jedna značajna proslava. Četrdesetogodišnjica Resav ske biblioteke“. Svetlost, 7–8 (1908): 232–239.
Matić, Alida. „Pripovjedački postupak Marije Jurić Zagorke“. Trivijalna književnost. Zbornik tekstova. Prir. Svetlana Slapšak. Beograd: Institut za književnost, 1987. 133–144.
Milutinović, Dejan D. „Popularna/zabavna/trivijalna/žanrovska/masovna ili samo književnost“, Књижевна историја, 151 (2013). 815–831.”
Peković, Ratko e Slobodan Kljakić. Angažovani Andrić 1944–1954. Beograd: Službeni glasnik, 2012.
Peternai Andrić, Kristina. 2018. „Skica za pojam popularne književnosti“, Dani hrvatskog kazališta, 44. 152–170.
Ratković, Marija. „Počinje emitovanje serije „Nobelovac“: Autor scenarija Ivan Velisavljević za Journal otkriva sve detalje priče o Ivi Andriću“, Journal, 5. 10. 2024, <https://www.journal.rs/kultura/film-pozoriste-i-tv/nobelovac-ivan-velisavljevic-za-journal/>.
Rolandi, Francesca. Con ventiquattromila baci. L’influenza della cultura di massa italiana in Jugoslavia (1955–1965). Bologna: Bononia University Press, 2015.
Škreb, Zdenko. „Trivijalna književnost“. Trivijalna književnost. Zbornik tekstova. Prir. Svetlana Slapšak. Beograd: Institut za književnost, 1987. 11–16.
Škreb, Zdenko. Trivijalna književnost. Zagreb: Umjetnost riječi, 1974.
Sabol, Tea. „Maurovićeva obrada djela hrvatskih pisaca (Zlatarovo zlato, Čuvaj se senjske ruke i Gričke vještice)“. Croatica et Slavica Iadertina, 1. 16 (2020). 249–273.
Stevanov, Aleksandar. „Lun, novosadski kralj ponoći“, Gradina, 92–93 (2020). 89–106.
Stevčić, Gordana. „Godina uspeha: Milovan Vitezović, književni i filmski ozon“. Borba, 31.12. 1998 – 3. 1. 1999.
Tortel, Jean. ”Che cos’è la Paraletteratura”. La paraletteratura: il melo dramma, il romanzo popolare, il fotoromanzo, il romanzo poliziesco, il fumetto. Traduzione italiana di Marina Pisaturo. Napoli: Liguori, 1977.
Turjačanin, Zorica. „Lična dimenzija poetskog govora“. Književne novine, 123.54 (2016): 17.
Vitezović, Milovan. Lajanje na zvezde. Beograd: Laguna, 2007.
Vučetić, Radina. „Diznizacija detinjstva i mladosti u socijalističkoj Jugoslaviji“. Istorija 20. veka, 3 (2011): 185–204.
Vučetić, Radina. „Kauboji u partizanskoj uniformi. Američki vesterni i par- tizanski vesterni u Jugoslaviji šezdesetih godina 20.veka“, Tokovi istorije, 2 (2010): 130–151.
Zupan, Zdravko. Maurović, Lobačev, Jules, Sulić. Prir. Veljko Krulčić. Zagreb: Art 9, 2025.
Zupan, Zdravko. Vek stripa u Srbiji. Pančevo: Kulturni centar – Galerija sa- vremene umetnosti, 2007.
Сва права задржана (c) 2026 Enrico Davanzo
Овај рад је под Creative Commons Aуторство-Nекомерцијално-Без прераде 4.0 Интернационална лиценца.
Аутори који објављују у часопису сагласни су са следећим условима:
- Аутори задржавају своја ауторска права и додељују часопису ексклузивно право првог објављивања научног рада који је истовремено лиценциран под Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0), што омогућава другима да деле ту интелектуалну својину искључиво у научноистраживачке сврхе уз одговарајуће цитирање на аутора и часопис.
- Аутори имају права да деле своје радове у одговарајућим институционалним репозиторијумима, као и да их накнадно објављују прерађене и уз дораду, али уз обавезну потврду Књижевне историје и напомену о првом објављивању у овом часопису.
- Ауторима је дозвољено, чак се и подстичу да деле радове вирално (нпр. на друштвеним мрежама попут ResearchGate или Academia), што може довести до продуктивне размене научних информација, као и до веће видљивости и цититираности аутора и часописа. (Погледајте The Effect of Open Access).
